Türkiye’de Endüstriyel Tasarım Tescili

Sınırların kalktığı küresel rekabet ortamında, aynı sektörde faaliyet gösteren firmalarla yarışta öne çıkmak, müşterilerin beklenti ve taleplerine cevap vermek ve müşteri memnuniyetini üst seviyeye çıkarmak hususlarında endüstriyel tasarımların son derece önemli ve pozitif katkıları mevcuttur.

 

Yapılan araştırmalar, tüketicinin tercihlerini belirlemesinde, marka, işlevsellik ve kalitenin yanında dış görünümün de oldukça etkili olduğunu göstermektedir. Öyle ki, teknik bakımdan aynı kalitede olan iki ürün arasında müşteri tercihinde, ürünün tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına belirleyici olabilmektedir. Denilebilir ki, genelde müşteriler önce markaya sonra da ürünün tasarımına bakarak satın alma kararı vermektedirler. Bu anlamda tasarıma yüklenen amaç; ürünün işlevselliğine katkıda bulunmak ve ürünün görünümünü özgünleştirerek pazarlamaya yardımcı olmaktır.

 

Endüstriyel tasarım tescili koruması ile elde edilen, “tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın başka kişilerce tasarımın ticari amaçla kullanımını engelleme hakkı” yapılan yatırımların, hem ekonomik hem de sosyal anlamda geri dönüşümü açısından oldukça önemli olmaktadır. Aksi takdirde, özgün ve yeni tasarımlar fikir hırsızlığı, kopyalama ve taklit gibi tehditlerle karşı karşıya kalacak ve hakkın savunulması oldukça zorlaşacaktır.

 

Neden Tasarım Tescili?
 

 

Serbest rekabet ortamında rakipler, müşteri memnuniyetini sağlamak için reklâmlarında ürün imajını; marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar. Farklı ve özgün tasarımlar sahibine ticari olarak avantaj sağlar. Piyasada ilgili markaya rekabet üstünlüğü veren tasarımlar, taklidine imkan verildiği takdirde rekabette önemli dezavantaja neden olur. Firmalar rekabetin kötü etkilerinden korunmak için ve en önemlisi rekabette üstün olmak için görsel yenilikler de üretmeli ve bu yeniliklerini tasarım tescilleri ile koruma altına almalıdırlar.

 

Türkiye’de Tasarım Tescil Başvurusu

 

Türkiye’de endüstriyel tasarımların korunması 1995’de yürürlüğe giren 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmiştir. 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye göre, bir ürüne endüstriyel tasarım tescili verilebilmesi için ürünün yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması gerekmektedir. Bir tasarım Türk Patent Enstitüsü’ne başvuru tarihinden önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise yeni olarak kabul edilir. Başvuru tarihinden geriye dönük 12 ay içerisinde kamuoyuna yapılan açıklamalar ya da sunuşlar bu yeniliği etkilemez. Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile bilinen herhangi bir tasarımın bu kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık olması da ayırt edici niteliğe sahip olması anlamına gelir.

 

Endüstriyel tasarım tescili ile sağlanan koruma, başvuru tarihiden itibaren 5’er yıllık yenileme süresi ile 25 yılı kapsar.

 

Endüstriyel tasarımlar sadece tescil edildikleri ülkeler için koruma sağlar. Bu itibarla Türkiye’de tescil edilmiş bir endüstriyel tasarım sadece Türkiye sınırları içinde geçerlidir. Başvuru sahibi özel tasarımlı ürünlerini yurtdışına gönderiyorsa o ülkelerde de tasarım tescili yaptırması gerekmektedir. Koruması istenilen ürünler için ayrı ayrı başvuru yapılabileceği gibi (tekli tasarım başvurusu), tek bir başvuru altında birden fazla tasarımı koruma altına almak da (çoklu tasarım başvurusu) mümkündür.

 

Hukuk Davaları

 

Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, 554. Sayılı Kanun Hükmünde Kararname Madde 49’da belirtildiği üzere;

 

  • Tecavüzün önlenmesi davası,
  • Tecavüzün durdurulması davası,
  • Tecavüzün giderilmesi davası,
  • Tecavüzün tespiti davası,
  • Tazminat davası,
         a) Maddi tazminat davası
         b) Manevi tazminat davası
         c) İtibar tazminat davası
  • El koyma,
  • Ürünler ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması,
  • Şekil değiştirme ve imha,
  • Mahkeme kararının ilgililere tebliği,
  • Kamuya ilan yoluyla duyurulması ve hükmün ilanı,
  • İhtiyati tedbirler vb. hukuksal hakları tasarım tescili ile elde edebilmektedir.

 

Ceza davaları

 

Tasarım hakkına tecavüz halinde verilecek cezai işlem, fiil ve suça iştirak (katılma) ayırımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir.

 

Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları getirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır (KHK m.48/A). 22.06.2004 tarih 5194 sayılı kanunun KHK md. 48/A da yapmış olduğu değişiklik ile müeyyideler ağırlaştırılmıştır.

 

Tasarımdan doğan haklara verilecek cezaların alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir:

a) Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,
b) 27.000 TL’den, 46.000 TL’ye kadar para cezası,
c) İşyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması,
d) Tecavüz edenlerin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmesi.

Leave a Reply

Chat with us on WhatsApp